Koninginnedag 1982

Op 30 april 1982 heeft de Dienst Welzijn van Dutchbat een feest georganiseerd in Haris, het Nederlandse hoofdkwartier. Zo'n feest is gebruikelijk. De buren, ofwel Irishbat, doen zoiets ook op St. Patricksday. Op het programma staan allerlei optredens, onder andere van de Nederlandse zangeres Hansje Ravesteijn. Zij treedt vaker op voor militairen en is al op 28 april begonnen aan een tournee langs diverse Nederlandse posten. Behalve muziek zal er ook de traditionele haring en oranjebitter zijn, maar die komen helaas nooit aan. Het feest is georganiseerd door welzijnsofficier majoor Klaas van Coberen. Hij heeft het ook doorgesproken met de burgemeester van Haris, Abi Alli, met wie hij heel geregeld contact onderhoudt. In hoeverre aan Van Coberen is gemeld dat er van fundamentalistische zijde bezwaren zijn tegen een 'westers' feest is niet duidelijk, betrokkenen spreken elkaar tegen op dit punt. In ieder geval is het gezellig vol op het plein in Haris als het feest begint. Veel militairen, maar ook veel bewoners. Het optreden van Hansje is een groot succes, ze heeft diverse acts en kostuums bij haar liedjes en komt op in UNIFIL-uniform, dat ze al strippend uittrekt en dat een luipaardjurkje verhult. Er is een act met een waterpistooltje op haar eigen liedje 'Silex Pistols Piew Piew'. Het optreden wordt afgesloten met de hit van André Hazes, 'Een beetje verliefd', zeer populair bij de jongens in Libanon. Als Hansje klaar is, begint een Ierse militair met gitaar en zang. Dan rijdt plotseling een man op een motor de menigte in, hij zwaait met z'n pistool, wil gericht schieten op majoor Van Coberen. Het schot mist dankzij de ingreep van een bewoner, maar de kogel gaat wel door de broekspijp van soldaat Rob Stolk. Daarna ontstaat een pandemonium, iedereen vecht met iedereen. Majoor Van Coberen wil de boel nog sussen, maar krijgt een aantal klappen met een stoel op z'n hoofd en valt buiten bewustzijn van de trap bij het podium. Geen van de UNIFIL'ers is gewapend, ze hadden uitdrukkelijk de opdracht om ongewapend naar het feest te komen. Een aantal van hen is ziedend van woede over wat er gebeurt en haalt een pantservoertuig, vol met wapens, bij de dichtstbijzijnde post, vastbesloten om het hele dorp plat te schieten. Dat gebeurt niet, maar het kost onderofficieren de grootste moeite om de jongens kalm te krijgen. Alle frustraties van het maandenlange, machteloze nietsdoen komen naar buiten en sommigen gaan zover dat ze hun mede-soldaten bedreigen. Het is een situatie waar Defensie niet graag aan herinnerd wordt. Majoor Van Coberen wordt ondertussen afgevoerd naar het UNIFIL-ziekenhuis. Een dag later moet hij er weer weg, de Zweedse leiding van het ziekenhuis is bang voor een ontvoering of een mogelijke andere actie van fundamentalisten tegen hun patiënt. Van Coberen brengt een aantal weken door op een afgelegen Dutchbat post en houdt de rest van zijn leven last van rugklachten. Defensie probeert zo min mogelijk van het incident naar buiten te laten komen. De soldaten wordt 'sterk aangeraden' om er in Nederland niet over te praten. In 'TM - het tijdschrift voor de militair van nu' wordt het dagboek van Hansje Ravesteijn over haar belevenissen in Libanon wel gepubliceerd, maar in een behoorlijk geredigeerde versie. Het incident komt er in voor, maar in tamelijk bedekte termen. Hetzelfde geldt voor de berichtgeving in 'Dubbel Vier' het gestencilde blaadje dat ter plekke voor Dutchbat wordt gemaakt. Koninginnedag 1982 in Libanon was een vrolijk feest met een vechtpartijtje dat niet veel voorstelde, dat is het beeld waar Defensie aan vasthoudt.

Veel van de Libanon-gangers hebben in meer of mindere mate last gekregen van PTS, Post Traumatische Stress. Rob Stolk kan er over mee praten. Hij ging op een gegeven moment dromen over de kogel die op Koninginnedag door z'n broekspijp ging en dat 'ie dan z'n UZI pakte en terugschoot, wat dus niet kon, want hij was ongewapend. Het illustreert de machteloosheid die de meeste jongens hebben gevoeld. Ze mochten en konden eigenlijk niets, althans zo voelden ze het. Ze deden aan 'peace-keeping', maar er was in feite geen vrede die gehandhaafd kon worden. Minister Van der Klaauw heeft een veel zonniger visie op UNIFIL. Hij vindt het, ook achteraf bekeken, een succesvolle operatie. Er is in Zuid-Libanon geen echte oorlog, geen grootschalig conflict uitgebroken en dus heeft UNIFIL zijn taak goed vervuld. Als er al een les te leren valt, dan is het dat militairen moeite hebben met 'peace-keeping': "Een soldaat wordt in wezen opgeleid om gewapenderhand naar een resultaat te werken en hier staat 'ie dus, als ja, een politieagent, die zegt jongens, wees nou verstandig en ga uit elkaar". Toch blijft Van der Klaauw geloven in 'peace-keeping' door de VN en in Nederlandse bijdrages daaraan. Hij voorziet veel politieke problemen als de VN zou overgaan op 'peace-enforcing', vrede opleggen. Waarschijnlijk moeten er dan ook speciale VN-bataljons komen die overal kunnen worden ingezet en daarmee raakt Nederland de zeggenschap over de eigen manschappen volledig kwijt. Een groot nadeel, vindt Van der Klaauw. Rob Stolk en Klaas van Coberen vinden daarentegen, na hun ervaringen, dat je alleen nog maar aan 'peace-enforcing' moet doen. Een VN-macht moet de mogelijkheid en de middelen hebben om daadwerkelijk handelend op te treden. Veel UNIFIL-veteranen zijn het daarmee eens. Een flink aantal van hen heeft sterk meegeleefd met wat er in Bosnië en met name Srebrenica is gebeurd. De machteloosheid, de beperktheid van het mandaat, de beperktheid van de middelen: ze herkenden het maar al te goed. En ze werden opnieuw kwaad, omdat het allemaal al eerder was gebeurd en niemand daar blijkbaar van had geleerd.

Tekst: Gerda Jansen Hendriks
Reportage: Gerda Jansen Hendriks, Hendrina Praamsma

De meeste beelden van Libanon komen uit drie voorlichtingsfilms die de Landmacht heeft laten maken voor degenen die deelnamen aan UNIFIL. Twee zijn gemaakt in 1979, respectievelijk 'In dienst van de vrede' en 'Het zevende gebied'. Uit 1981 is de film 'Nog één dag en een meur'. Opvallend is vooral de nietszeggendheid. We komen het nodige te weten over de flora en fauna van Libanon, er is sprake van 'een mooie taak' van UNIFIL en er wordt benadrukt dat er niet zomaar geschoten kan worden, zonder in te gaan op de frustraties die dat met zich mee kan brengen. In 'Het zevende gebied' komt dit overigens wel ter sprake, net als de verveling en de angst die elke UNIFIL-soldaat ervaart. Deze film geeft daarmee een redelijk beeld van de situatie, maar bevat tegelijk een aantal 'spannend' gemaakte scènes van patrouilles èn een nogal romantisch beeld van de ontspanningsmogelijkheden (surfen aan de kust). Merkwaardig is het begin van deze film, een interview met de zojuist terug gekeerde luitenant-kolonel Tjassens, de bevelhebber van Dutchbat. Hij waarschuwt de kijker dat de film die gaat komen naar zijn mening een iets te 'wervelend' karakter heeft. Het wekt de indruk dat de Landmacht niet helemaal gelukkig was met deze film. Hij is wel vaak vertoond voor degenen naar Libanon vertrokken.

Verder is er gebruikt gemaakt van beelden uit reportages die TROS Aktua in 1980 en 1982 over Dutchbat heeft gemaakt. Voor de gebeurtenissen rond Koninginnedag hadden we de beschikking over een 8mm amateurfilm, alsmede foto's en dia's gemaakt door aanwezigen. Het hele incident is overigens ook gefilmd door CNN, maar helaas is dat materiaal in hun archieven niet bewaard gebleven.

De beelden uit de Tweede Kamer komen van het programma Den Haag Vandaag. Minister Van der Klaauw (Buitenlandse Zaken) en minister Scholten (Defensie) debatteren hier met het parlement. In het origineel gaat het overigens om de kruisraketten, een thema dat destijds veel meer discussie losmaakte dan het zenden van troepen naar Libanon. Het al of niet meedoen aan UNIFIL is in januari 1979 niet plenair besproken, alleen met de vaste kamercommissie. Dat is niet op film of video vastgelegd.

PERSONEN

De volgende personen komen in de reportage aan het woord:

Chris van der Klaauw, Minister van Buitenlandse Zaken
Rob Stolk, UNIFIL, verkenner
Klaas van Coberen, UNIFIL, welzijnsofficier
Hansje van Ravesteijn, zangeres
en UNIFIL-veteranen Jos Veenman, Casper Galesloot en Jens van der Vorm


MUZIEK

De muziek die de beelden van de troepen naar Libanon begeleidt, is afkomstig van de groep Bots, titel van het nummer: Libanon. Het werd in 1979 uitgebracht. Er is verder een fragment te horen van het nummer van Hansje (Ravesteijn), "Silex Pistols".